Column Cees Steijger, lijsttrekker Zeewolde Liberaal
In verkiezingstijd gebeuren er altijd merkwaardige dingen. Campagnes draaien op volle toeren, partijen proberen kiezers te overtuigen en overal duiken slogans op die ons moeten vertellen wat goed, beter of noodzakelijk is. Dat hoort bij verkiezingen. Maar soms wordt het toch wat ongemakkelijk.
Neem de recente advertentie van de provincie Flevoland in Zeewolde-Actueel. Met de opvallende slogan “Vliegen + Vliegen = Toekomstmakend” wordt daarin het medegebruik van Lelystad Airport voor vakantievluchten en Defensie gepresenteerd als iets dat de economie versterkt en kansen creëert voor toekomstige generaties. Tegelijkertijd wordt erkend dat er impact is op ruimte, rust en klimaat, waarna wordt verzekerd dat het allemaal binnen vergunningen en nationale doelen moet passen.
Op het eerste gezicht lijkt het een gewone informatieve advertentie. Overheidscommunicatie, niets bijzonders. Voorzien van een QR-code voor wie meer wil weten. Alleen… er speelt nog iets anders.
We zitten namelijk midden in de campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen. En ook in Zeewolde zijn de meningen verdeeld over Lelystad Airport. Sommigen zien economische kansen, anderen vooral extra vliegtuigen boven hun hoofd. Kortom: een politiek onderwerp.
Dat maakt de advertentie toch net iets interessanter. Want wanneer een provincie zich in verkiezingstijd inhoudelijk mengt in een onderwerp waarover lokaal politieke discussie bestaat, ontstaat vanzelf een vraag.
Is dat eigenlijk wel verstandig?
Om daar wat helderheid over te krijgen heb ik de kwestie voorgelegd aan de Kiesraad. Niet omdat er meteen sprake zou zijn van een overtreding, maar omdat de vraag simpelweg gesteld moet worden. Overheden horen immers boven de partijen te staan. Oproepen om te gaan stemmen, prima. Maar inhoudelijk positie kiezen in een discussie die ook lokaal speelt, dat raakt al snel aan de vraag of er sprake kan zijn van beïnvloeding.
Ook bij de provincie Flevoland zelf heb ik navraag gedaan. Daar wordt de zaak momenteel uitgezocht. Dat is goed, want dit raakt aan iets fundamentelers: de integriteit van het bestuur. Juist overheden moeten zorgvuldig omgaan met hun rol, zeker in verkiezingstijd. Lichtzinnigheid is daarbij niet op zijn plaats.
Wat daarnaast opvalt, is dat niet alleen provincies soms de neiging hebben om zich te mengen in lokale verkiezingen. Ook landelijke partijen doen vrolijk mee. Wie de landelijke en regionale media volgt, ziet partijleiders regelmatig opduiken in campagnes rond gemeenteraadsverkiezingen. Met slogans die rechtstreeks uit Den Haag lijken te komen.
Denk aan landelijke campagnes met kreten als “Het kan wél” of oproepen tot “Fatsoen”. Mooie woorden, maar ze hebben weinig te maken met de vraag waar een gemeenteraad zich dagelijks mee bezighoudt. Alsof de gemiddelde gemeenteraad zich dagelijks buigt over grote ideologische vraagstukken uit Den Haag. Terwijl het in werkelijkheid meestal gaat over zaken als woningbouw, veiligheid in de wijken, ouderen, vrijwilligerswerk en de hoogte van de OZB, om een greep uit de vele lokale onderwerpen te nemen.
Maar nationale campagnes laten zich niet tegenhouden door lokale realiteit. Dus verschijnen partijleiders op posters, in advertenties en op sociale media om de kiezer te vertellen hoe belangrijk deze verkiezingen zijn voor… tja, eigenlijk vooral voor henzelf.
En ondertussen plaatst een provincie een advertentie over een luchthaven die toevallig ook onderwerp van lokaal debat is.
Misschien is het allemaal volkomen toevallig. Misschien ook niet.
Maar verkiezingen zijn bij uitstek het moment waarop bestuurders en overheden extra terughoudend zouden moeten zijn. Juist om iedere schijn van beïnvloeding te vermijden.
Want uiteindelijk draait democratie om vertrouwen. Het vertrouwen dat verkiezingen eerlijk verlopen. Dat overheden zich niet mengen in politieke campagnes. En dat kiezers hun keuze maken zonder subtiele duwtjes van bestuurslagen die toevallig ook een mening hebben.
Daarom ben ik benieuwd naar de uitleg van de provincie en het advies van de Kiesraad.
Tot die tijd houd ik het bij een eenvoudige rekensom: Bemoeienis + Inmenging = Beïnvloeding.
12 maart Update 1: Reactie Kiesraad: “De advertentie zelf refereert niet naar de gemeenteraadsverkiezingen en geeft ook geen stemadvies. De Kieswet bevat geen bepalingen om dergelijke advertenties te verhinderen. Uit uw vraag maken wij op dat u deze advertentie niet gepast vindt in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen. U kunt uw opvatting het beste kenbaar maken aan de provincie als adverteerder.”
12 maart Update 2: reactie provincie: De provincie heeft de taak om inwoners en betrokken partijen goed te informeren over ruimtelijke en economische ontwikkelingen die Flevoland raken. Dat gebeurt via verschillende kanalen, zoals de website, social media, woordvoering en advertenties. Deze advertentie is onderdeel van een bredere communicatiecampagne over onderwerpen die van belang zijn voor de toekomst van Flevoland, waaronder wonen, bereikbaarheid, hightechontwikkeling, energietransitie, economie en Lelystad Airport.
Met deze campagne maakt de provincie op een toegankelijke manier inzichtelijk aan welke ontwikkelingen wordt gewerkt en wat die betekenen voor Flevoland. De voorgenomen komst van Defensie en de mogelijke opening van Lelystad Airport voor vakantievluchten horen daarbij. In alle communicatie wordt verwezen naar NederlanddoorFlevoland.nl, waar feitelijke informatie en achtergrond overzichtelijk zijn samengebracht. Zo kunnen inwoners, omwonenden, ondernemers en organisaties kennisnemen van de stand van zaken en van de stappen die volgen. De communicatie is gericht op heldere en transparante informatie over het provinciale proces en de feiten die op dit moment beschikbaar zijn.
De timing houdt verband met recente ontwikkelingen rond de plannen van Defensie en met het coalitieakkoord, waarin D66, CDA en VVD uitspreken burgerluchtvaart op Lelystad Airport mogelijk te willen maken. Daarmee ontstaat, na circa tien jaar van onduidelijkheid, meer helderheid over de toekomst van de luchthaven. De combinatie van burgerluchtvaart en Defensie op Lelystad Airport biedt Flevoland economische ontwikkelkansen en stelt de regio tegelijk in staat bij te dragen aan nationale veiligheidsopgaven.